LKC LVB | Links | Contact

Kinderen in problemen

In onze samenleving komt een grote groep kinderen en jongeren in ernstige problemen als gevolg van een lager intellectueel functioneren en beperkte sociale redzaamheid. Naar schatting gaat het jaarlijks om ruim 40.000 jeugdigen die kampen met meervoudige problematiek: leer- en opvoedingsproblemen, ernstige gedragsproblemen of psychiatrische stoornis, vaak in combinatie met problemen in de gezinssituatie zoals mishandeling, verwaarlozing, verslaving of seksueel misbruik. Deze kinderen worden veelal aangeduid als LVB; Licht Verstandelijk Beperkt. Meer en meer wordt dit als een ongelukkige benaming ervaren. Hun problemen schuilen niet alleen in die licht verstandelijke beperking; het gaat om een samenspel van factoren.

Dit samenspel bestaat uit:

  1. 1.verstandelijke beperking: 

    - laag intellectueel functioneren
    - beperkt sociaal aanpassingsvermogen 

  2. 2. bijkomende problematiek, zoals psychiatrische stoornis, middelengebruik, trauma
  3. 3. problemen in het gezin en sociale context

Deze meervoudige problematiek komt tot uiting in ernstige gedragsproblemen wat vervolgens leidt tot een langdurige behoefte aan ondersteuning.

Zorg voor kinderen

De Orthopedagogische Behandelcentra in Nederland bieden gespecialiseerde behandeling en begeleiding voor licht verstandelijk beperkte kinderen en jongvolwassenen met ernstige gedragsproblematiek. De orthopedagogische behandeling en begeleiding richt zich op de ontwikkeling en ontplooiing van het kind in gezin en samenleving. Daarbij vormt behandeling van psychiatrische en gedragsstoornissen een belangrijk onderdeel. Bij 4 op de 5 kinderen is in enige mate sprake van psychiatrische problematiek en daarvoor zijn specialistische behandelvormen gerealiseerd in samenwerking met de kinder- en jeugdpsychiatrie.

Gespecialiseerde hulp

Kinderen met een licht verstandelijke beperking zijn extra kwetsbaar en aangewezen op een zorgaanbod dat afgestemd is op hun beperking en ontwikkelingsmogelijkheden. De Orthopedagogische Behandelcentra hebben in de afgelopen jaren een specifiek aanbod ontwikkeld dat wordt gekenmerkt door:

  • Een hulpverlening op basis van grote betrokkenheid bij het kind met LVB en die uitgaat van een consistente visie op hun ontwikkelingsmogelijkheden.
  • Een professionele benadering die gevestigd is op twee pijlers: de orthopedagogische methodiek voor het in hun ontwikkeling bedreigde kind en de behandeling van psychosociale problematiek.
  • Een op grond daarvan ontwikkeld behandel- en begeleidingsaanbod in een breed scala van ambulante zorg tot opname in een behandelgroep.
  • Expertise van onderzoek en diagnostiek en op basis daarvan gegeneraliseerde kennis en kunde m.b.t. cliëntkenmerken en begeleidings- en behandelmogelijkheden.
  • Een doelgerichte en systematische werkwijze op basis van het competentiegericht werken in combinatie met methodieken t.b.v. sociale en gedragsproblematiek.
  • Deskundige en betrokken medewerkers die met elkaar de ambitie delen om in alle gevallen een passend antwoord te geven.

Dit antwoord wordt voor elk kind individueel geformuleerd. Daarvoor wordt een persoonlijk zorgplan opgesteld, waarin de vragen en het best passende zorgaanbod worden opgenomen. In het zorgplan wordt aangesloten bij het uitgebreide pakket van ambulante en intramurale zorgvormen van de Orthopedagogische Behandelcentra. Hier onder volgt een overzicht van de huidige functies:

Consultatie
Met de functie consultatie wordt de expertise van het OBC beschikbaar gesteld aan professionals in de eerste lijn, het onderwijs en algemene voorzieningen.
Consultatie kan plaatsvinden op casusniveau en in georganiseerd verband zoals een zorgadvies- of wijkteam.

Diagnostiek
Diagnostisch onderzoek geeft zicht op het cognitief functioneren, de sociale en emotionele ontwikkeling en het niveau van sociale redzaamheid. Bij gedragsproblemen vindt verdiepingsonderzoek plaats. Bij psychopathologische problemen wordt via een psychiatrisch consult een diagnose gesteld. De uitkomsten van het psychodiagnostisch onderzoek worden vastgelegd in een onderzoeksrapportage.

Ambulante behandeling
Ambulante behandeling wordt geboden in de volgende modulen:

Naschoolse dagbehandeling
Deze behandelmodule is gericht op jeugdigen waarbij sprake is van dusdanige gedragsproblematiek dat een intensieve interventie buiten de gezinssituatie noodzakelijk is. Deze jeugdigen komen na schooltijd naar het dagcentrum, gedurende drie tot vijf dagen per week. Na het eten gaan de kinderen naar huis. Een maatschappelijk werker ondersteunt de ouders bij de opvoeding en in de thuissituatie. Naschoolse dagbehandeling kan ook worden geboden in een onderwijslocatie.
Als richtlijn wordt een behandelperiode van 1 jaar aangehouden, met een mogelijke verlenging van maximaal een half jaar.

Families First LVB (FF LVB)
FF-LVB is crisishulp aan huis die binnen 24 uur geboden wordt aan ouder(s)/verzorger(s) met kinderen met een LVB, die vanwege opvoedings-/gezinsproblemen en gedragsproblematiek bij het kind in een crisissituatie zijn beland. Het gezin kan niet uit eigen kracht uit de problemen komen en het kind dreigt uit huis geplaatst te worden.
FF-LVB wordt in een hoge frequentie geboden gedurende maximaal 6 weken.

Intensieve Orthopedagogische Gezinsbehandeling (IOG)
IOG is een vorm van hulp aan huis die geboden wordt aan gezinnen met kind(eren) met een LVB, die te maken hebben met opvoedings- en gedragsproblematiek waar zij zelf niet meer uitkomen en specialistische behandeling noodzakelijk is.
De frequentie is gemiddeld 2 x 2 uur per week gedurende een periode van 6 tot maximaal 9 maanden.

Therapieën
De behandelcentra bieden diverse therapievormen, zoals psychomotorische therapie, creatieve therapie, dans- en muziektherapie, verschillende vormen van cognitieve therapieën, EMDR, gezinstherapie, agressie regulatie therapie en weerbaarheidstherapie.
De sessies zijn op afspraak, meestal een tot tweemaal per week, gedurende ongeveer 8 maanden.

Open intramurale behandeling
Behandeling op basis van de huidige ZZP’s 1 – 3/4 in open accommodaties.
De jeugdige verblijft in een woonvorm van het OBC vanwege gedragsproblematiek en de neiging om zich aan begeleiding te onttrekken en/of een gevaar voor zichzelf of de omgeving te vormen. Veelal is er sprake van externaliserende problematiek (m.n. agressie), maar ook vormen van internaliserende problemen (zoals angst, depressie). Bij veel jeugdigen is bijkomende psychische problematiek, zoals autisme en ADHD. 
Overdag bezoekt de jeugdige het (speciaal) onderwijs of heeft (begeleid) werk.

Besloten intramurale behandeling
Behandeling op basis van de huidige ZZP’s 4 en 5 in besloten driemilieuvoorziening en als zodanig opgenomen in afspraken (modelovereenkomst) over bovenregionale zorg (zoals te vinden op de website van de VNG).

Bij deze afspraken zijn de volgende specifieke cliëntkenmerken vermeld:

  • gedragsproblemen die functioneren op alle leefgebieden (thuis, school, vrije tijd) belemmeren;
  • beperkte gehechtheidsmogelijkheden als gevolg van trauma en/of langdurige verwaarlozing;
  • co-morbide psychiatrische problematiek (met name hechtingsstoornissen, oppositionele gedragsstoornis, antisociale gedragsstoornis, ADHD, autistisch spectrum stoornissen, dreigende persoonlijkheidsstoornissen);
  • problematische gezinssituaties (de prevalentie van ouders met LVB, psychiatrische problematiek en/of verslavingsproblematiek is aanzienlijk bij deze doelgroep);
  • veiligheidsrisico’s voor de jeugdige zelf en zijn omgeving, die gezamenlijk hebben geleid tot opvoedproblemen en gevoelens van onvermogen en onmacht bij ouders of opvoeders en die daardoor in het gezin moeilijk te begeleiden zijn;
  • de jeugdigen kunnen zich op grond van hun lager intellectueel functioneren en beperkte sociale redzaamheid en gedragsproblemen niet zonder hulp handhaven in reguliere maatschappelijke verbanden (gezin, school, werk, groep, leeftijdgenoten, buren);
  • de jeugdigen hebben in het huidige systeemallen een ZZP LVB 4- of ZZP LVB 5-indicatie en kunnen daarnaast in aanmerking komen voor een individuele Meerzorgregeling vanuit de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa).

complexe problematiek
Behandeling van zeer complexe problematiek die als functie Jeugd-SGLVB is opgenomen in het landelijk transitiearrangement (LTA, zoals te vinden op de website van de VNG).

Bij deze functie zijn de volgende specifieke cliëntkenmerken vermeld:

  • sterk gestoorde gedragsproblemen die functioneren op alle leefgebieden (thuis, school, vrije tijd) belemmeren;
  • beperkte gehechtheidsmogelijkheden als gevolg van trauma en/of langdurige verwaarlozing;
  • co-morbide psychiatrische problematiek (met name hechtingsstoornissen, oppositionele gedragsstoornis, antisociale gedragsstoornis, ADHD, autistisch spectrum stoornissen, dreigende persoonlijkheidsstoornissen);
  • langdurig problematische gezinssituaties (de prevalentie van ouders met LVB, psychiatrische problematiek en/of verslavingsproblematiek is aanzienlijk bij deze doelgroep);
  • ernstige veiligheidsrisico’s voor de jeugdige zelf en zijn omgeving, die gezamenlijk hebben geleid tot ernstige opvoedproblemen en gevoelens van onvermogen en onmacht bij ouders of opvoeders en die daardoor in het gezin moeilijk te begeleiden zijn;
  • de jeugdigen kunnen zich op grond van hun lager intellectueel functioneren en beperkte sociale redzaamheid en sterk gestoorde gedragsproblemen niet zonder hulp handhaven in reguliere maatschappelijke verbanden (gezin, school, werk, groep, leeftijdgenoten, buren);
  • de jeugdigen hebben in het huidige systeemallen een ZZP LVB 4- of ZZP LVB 5-indicatie en komen in 2014 in aanmerking voor de Meerzorgregeling vanuit de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa).

Onderwijs/zorg
Bij deze functie gaat het om samenwerkingsvormen van OBC’s en het onderwijs. Scholen kunnen advies en ondersteuning krijgen bij een passende begeleiding van leerlingen met een LVB. Er wordt ook afgestemd over aansluiting van onderwijs en behandeling. De samenwerking kan op verschillende manieren worden ingevuld. Er zijn situaties waarbij Naschoolse dagbehandeling geboden wordt in de school. Voor de OBC’s met een besloten driemilieuvoorziening geldt dat zijn onderwijs bieden binnen de instelling.

Arbeidsparticipatie
Voorbereiding op arbeidsparticipatie is bij jongeren van 16, 17 jaar onderdeel van het behandelplan.
Daarvoor kunnen OBC’s zelf voorzieningen hebben, zoals een arbeidstrainingscentrum (ATC), of gebruik maken van diensten van andere organisaties. OBC’s en 3 gespecialiseerde re-integratiebedrijven hebben een specifieke methodiek ontwikkeld voor de arbeidstoeleiding van jongeren met een LVB en gedragsproblematiek. Met het inzetten van deze methodiek, onder de naam Vangrail, kunnen zij doorstromen naar een beschermde werkvorm of het vrije bedrijf.

Samenwerking OBC – psychiatrie / MFC
Veel jeugdigen met een LVB kampen met bijkomende psychische problematiek. Voor een passende behandeling is gezocht naar samenwerkingsvormen van orthopedagogische en psychiatrische behandeling. De samenwerking is er op gericht om beide expertises met elkaar te verbinden voor een best passende diagnostiek en behandeling.
Hoewel de organisatorische invulling varieert per regio, hebben 14 samenwerkingsverbanden gekozen voor de opzet van een MultiFunctioneel Centrum (MFC), om voor deze specifieke doelgroep psychiatrische behandeling in combinatie met orthopedagogische zorg te bieden. www.kenniscentrumlvb.nl/mfc